


Pagloa pa lamang i' ang Montenegro sa bokana i' ang
Puerto, maderes deng lagi. Songsong ang amian.. Piro,
againgabot kami i' ang Paskoa animan maski maderes,
agreges kami ra enged i' lekas.
Mamaelaman enged nga agalebas ang bapor sa
Calandagan ay mababael ang daloyon. Karakean sa
manga pasahiro ingpangdagat, kaireg ako ron da. Piro
paglebas i' ang Kiminatin, datong agapangabo-abo ron
ang Cuyo, akeng angot sa banoang ingkolayan nga
sobra ren sa darwang polo ka dagon ko nakita,nalipatan
ko ron nga ingdadagat ako. Basta sa akeng pamati
maambeng nga agalekas ako.
Matinlo ra dadi nga ang bapor akasasampet den sa
pantalan. Nadedemdeman ko pa nga kanodaya, ang
bapor sa maraye agapondo, ta ang manga pasahiro
ingbebel pa i' ang duck (WWII Amphibious landing
crafts) orig nga door-to-door service. Piro mapongaw da
nga ang simborio sa pantalan ara ren.
Maglosad kami sa Cuyo, adlaw den. Ang apon nga
dato, agpakon kaming lagi sa baybay agod magbantay
i' ang kasasalepen. Makabobolong i' idlaw ang aga-
seleng sa adlaw nga nasasalep ig ang Bararing nga
agabantay pa ra sa laod, agaelat pa sa ilelepad dotong
manga batang dorong koto.










Who Are the Cuyonon?
Ethnic Identity in the Modern Philippines
JAMES F. EDER
James F. Eder (james.eder@asu.edu) is Professor of
Anthropology at Arizona State University.
The sounds in the Cuyonon language can, for the most
part, be written quite simply, and (in contrast to the English
language) in ways that are easy to read. Here is a start at
describing the system. We recognize that there will be
areas we have not addressed, and so we solicit your
questions and comments. Remember that we are writing
our own language, Cuyonon, not Tagalog, or English, or
Hiligaynon, or Spanish. So we must think in terms of the
Cuyonon language itself, and not utilize patterns we have
seen in other languages unless they fit the structure and
sound system of Cuyonon.
THE ALPHABET -
The Cuyonon alphabet has 20 letters:
a, b, d, e, g, h, i, k, l, m, n, ng, o, p, r, s, t, w, y
and ' (glottal stop written as an apostrophe).
Please note that ng is a single sound.
Vowels - Here are the 4 vowels, with examples:
a - mal, abaga
e - beken, em, petpet, beleg, e'en
i - sit, bitbit, siki
o - kotkot, onod, bok, oto READ MORE







CONTACT US ESTER T. ELPHICK Cuyonon Language and Culture Project, Inc. 12 Yellow Yellow Circle Middletown, CT 06457 USA eelphick@cuyonon.org
|
Cuyonon
Language & Culture Project
MANGA TANGAY, BOGTITINAI IG MANGA GORANG-GORANG:
Kong manga sarang, pagdayon kamo digi sa ateng Cuyonon Website. Dia parti ren da i' ateng pagprosigir, pagpriserba,
pagta'ling ig pagpadayon i' ateng bisara ig koltorang Cuyonon. Basipa makatabang da kanaten ang agkaragapil digi.
The Cuyonon Language and
Culture Project, Inc. (CLCP) is a
small non-profit corporation
dedicated to documenting
Cuyonon, an endangered
language spoken in Palawan
Province, the Philippines.
READ MORE
TEAM CLCP VISITS CUYO ISLAND
|
Flor Dangan
Elizabeth Caporal
Fe T. Fernandez
Carolina F. San Juan
Cuyonon
Language & Culture Project
Buddy.Mendoza, Jr.
PAGLEKAS SA CUYO
(Cuyo Homecoming)
PAGBAYO' PARAY
(Pounding Rice)
PALASPAS SA DOMINGO DE RAMOS
(Palms for Palm Sunday)
ARIPOTOS, SIAW, LATO, KASOY
(Ants, Myna, Seaweeds, Cashew)
11th International Conference on Austronesian Linguistics June 22-26, 2009, Aussois, France
|
Documenting and Preserving Cuyonon Ester Timbancaya ELPHICK Virginia HOWARD SOHN Cuyonon Language and Culture Project, Inc.
|
Rosanna P. Trampe
Ateng manga kasimanoang Palawanen, nga
marake kananda manga Cuyonon, magatokod
i' PALAWAN REUNION sa Las Vegas, sa
OCTOBER 23, 2010, sa The ORLEANS.
Ang agbarita' dia si Dorla Lawhn, irinsia i'
Tabberrah ig Austria sa Cuyo.
Marake ren kono ang agarabisong
magapasakep nga magaaralin pa kong sadin-
sadin sa kalibotan. Makababakal den i' ticket
dadi. Mi bandang magatogtog para sa baili.
Click HERE for details/updates
THE CUYONON LANGUAGE
AND THE DANGERS IT FACES
Cuyonon, a member of the West Visayan group of Central
Philippine languages, is the principal language spoken by the
29,142 inhabitants of the island of Cuyo (according to the
Philippine census of 2000). Apart from the 1982 edition of the
Cuyonon New Testament, only minor and ephemeral works have
been published in Cuyonon, and only two scholarly articles have
been devoted to its study. READ MORE
KILALA REN ANG BISARA IG KOLTORANG CUYONON SA IBANG MANGA NASION
Si Ester Timbancaya Elphick ig si Virginia Sohn, .agbasa' andang ingsolat nga artikolo natetenged sa andang ingboboat nga diksionario ig pagpriserba ig pagpadayon i'ang bisara ig koltarang Cuyonon sa gropo' manga ispisialista sa manga bisarana akaireg sa ingkokon nga Austronesian Languages. Ang Cuyonon akagapil sa gropong dia i' manga lingoahi. Ang ingprisintar i'ang darwang dia ka padir i' ang CLCP, agasintro sa sistima' ang pagsorolaten i' Cuyonon o ang ingkokon nga Orthography. Gapil den da ang pagirisipen nga inggamit sa pagdisidir kong anono ang manga litrang igirireg sa Cuyonon Alphabet ig ang beken. Ingiban sanda ra ni Dr. Richard Elphick nga director i'ang CLCP,INC. .
|
WRITING CUYONON
Pagsorolaten i' Cuyonon
copyright 2008
ESTER PONCE DE LEON TIMBANCAYA ELPHICK
and VIRGINIA HOWARD SOHN
Waiting for the
Blessing of the Palms
St. Michael's Parish.Lucbuan, Cuyo Island
PREPARING FOR DOMINGO DE RAMOS 2010 (Palm Sunday) Lucbuan, Magsaysay, Cuyo Island
|
Dawn at Intigban Beach one of the locations for the movie, Ploning starring Judy Ann Santos.
|
THE CUYONON LANGUAGE
AND CULTURE PROJECT, INC. (CLCP)
MI INTERNET DEN SA CUYO!
Kong sa bagay, maboay-boay den da nga
cellphone ang inggagamit i' ang manga tao.
Dadi ang manga istodianti akagagamit den i'
ang Internet sa andang pagaradalen. Maski
dian korang ang manga reference books sa
Library, Mi bayad lamang manda nga 15 pisos
ang por ora nga gamit i' ang internet.
Daraepan ang manga Cuyonon nga akaisip
agpondar i' ang internet cafes.
Kanodaya, pira ka dagon don nga aglelebas,
kong minsahi nganing aporado, tiligrama
lamang ang nagagamit o manga bilin lamang
sa agasarakay, kong kilala. Dadi karakean sa
manga poro mi manga transmitters den para
sa manga cellphone signals. Animan midio
beken den da i' belag ingan ang kapoporoan
nga Cuyonon.
Marake ra
ang agagamit
i' ang internet
sa DOAN's
Internet Cafe.
Maliag kita ra andan agsabat sa pakiman nga dia i’
“e’en” nga makidel-kidel. Apay kong panidan ta sa manga timpong
dia, midio makori-kori ren. Agaite nga agaite ren ang agalimeg i’
Cuyonon. Sa Puerto, marake pa ra andan ang manga Cuyonon o
irinsia i’ Cuyonon, piro maski sa masigka Cuyonon, kadangmitan
Tagalog pa ang pagarampangen. Sa Cuyo ngani, sa lansangan,
marake ang agakon don i’ “tao po”, beken den i’ “tagbalay”.
Kabay, mi dian nga andang kalaem ang bisara ig koltorang
Cuyonon beken den i’ importanti o ara ren i’ kalalabeten sa
pagparangaboien sa manga timpo dadi? O kong ang manga
kabatan ang pakonon, “anono pa ra ang relevance i’ ang koltora ig
bisarang Cuyonon dadi?
”
Marake pa ang igparakiman, irisipen, ig sarabaten i’ ang kada isara
mi isara kanateng manga Cuyonon. Ang kanaken i’na sa dadi,
maliag ko lamang isambiten ang manga bagay nga masebek sa
tagiposon ig oniko sa koltorang Cuyonon ig ministir indi ra madora:
Pasonaid. Sa English, “Do unto others what you would have others
do unto you,” maman ang sa Biblia nga ingkon i Kristo Jesus. Si
Confucius agkon, “Do not do to others what you do not want others
to do to you.” Kanaten sa Cuyonon, saka bisara lamang, naelaman
ta ren nga lagi ang maliag ikon i’ ang, “pagpasonaid,” o, “ara kaw
enged i’ pasonaid.” Ta, iwanen ta i’ palagted ang kostombri ig
bisarang dan sa Tagalog? Kabay mamaintindian kita kong magkon,
“wala kang pasonaid?” Ang pasonaid kaleba, isara ren sa
katinloan nga kostombri sa kalibotan ig makapapaambog ang
Cuyonon naga magambo. Ta, tenged ang pasonaid sa ateng bisara
ig koltora ren bago pa magabot ang manga Katsilang agdara i’ ang
Kristianidad, kakokon kita nga maboay den sa ateng tagiposon ig
leba ang inglimeg nga dan i Kristo Jesus.
Ang manga kostombring matinlo sa Cuyonon makikita ra sa manga
kaliek nga ingpapabetang nga marimo pariho i’ang: mangilin,
daginot, damang, mainisipen, mainakigen, bokolon, daeg-daeg,
agapanglipi-lipi, ig iba pa. Ta ang manga tao nga ara ipapakita i’
kostombring tola’dan ing-kokon nga maleban, isara ren sa
katinloan nga ingdadayaw sa saka tao.
Marake pa ateng kostombring matitinlo sa manga Cuyonon
sarambiten ig basipa isipen da i’ ang tanang agatingwa ra nga
magpadayon ateng bisara ig koltorang Cuyonon. Kong lipatan den
ang bisarang Cuyonon, malili-patan den da ang pasonaid ig iba
pang matitinlong kostombri.
Mi manga tao pa nganing beken i’ atenanen nga agapatikaseg i’
adal ig tabang sa pagpriserba, ig segiet sa pagpadayon i’ ang
Cuyonon. Ta, kong ang beken i’ Cuyonon naliliag nganing ipadayon
ang Cuyonon, kita pa kabay nga ingbata o irinsia i’ Cuyonon?
Kong isipen enged, mi bintaha sa pagparangaboien kong ang
manga Cuyonon, maski sadin sa Palawan maglilimeg i’ Cuyonon,
labi pa sa manga tindan ig komirsianti. Sa kaboayan, kairisip
sanda agimplio i’ ang akaelam ag-Cuyonon agod ang manga
Cuyonon gaganan da agparakon sa andang tindan. Maski ngani
kaleba ang manga torista magasol i’ Cuyo-non agod mi
magapalagted i’ andang bisara sa Cuyonon.
Paladan kitang manga Cuyonon tenged ingtawan kita i’ ang Ginong
Dios i’ banoang matinlo ingan; sa pagtetengan i’ ang impayangat
nga makori ipakonan i’ ibang manga tao. Tegka sa dadi ang dagat
poidi pang maeseben; ang bolan ig manga biton agalaniag pa sa
kalangitan, ig ang kasasalepen, matinlo pa ra ingan. Dia ka gapil
den sa grasiang ingtao i’ang Gino ig ingbilin kanaten nga ambligan.
Nadedemdeman pa kabay ang sambleng i’ang manga maelam-
elam nga makon nga lagi “Indi kamo agoyang-oyang i’ pagkaen;
dan grasia i’ ang Dios. Bobosongon kamo enged.”?
Basipa marake pa ang nasasalang Cuyonon sa leba ig sa kaliek
nga agakilala i’ ang mabael nga grasiang ingtao sa ateng manga
ginikanan. Basipa ang magadarason nga magbarata magkon da
nga kitang manga Cuyonon sa manga timpong dia agparatikaseg
da nga mi nasasala pa kanandang matinlo. fpt

Passing on the craft
Midio nakablit da i' pongaw ang tagiposon i' ateng
masig ka Cuyonon sa ingpakiman nga dia sa ameng
ingdadarang CUYONON NEWSLETTER, ig sa
pagsambit i' ang simborio nga dora ren dadi, ig
anio i' ang simban nga naoman den ingan.
MASASAGANG TA PA KABAY ANG PAGKADORA I' ANG BISARA IG KOLTORANG CUYONON?
|
The Newsletter was a 'hit'.
SIMBORIO: This important monument that was a symbol of Cuyo,
has unfortunately been demolished as part of the renewal of the
port. While the motivation for this action was undoubtedly good,
would the presence of an organized society for the preservation of
Cuyo monuments have made a difference in the decision?
The Fortress-Church of Cuyo, which for centuries served as a refuge
for inhabitants of the island, is even more a symbol of our history.
Like all ancient buildings it has suffered deterioration and has been
substan- tially altered over time. Has the time come for an
organization of history-minded Cuyonons to offer its services to the
Church authorities to foster its preservaion for future generations of
Cuyonons?
PLONING
Rowena Sandoval
Katz Timbancaya
FR. Vince Badajos
Ester T. Elphick, CLCP Chief Lexicographer (center) with original
CLCP Team Members, Flor Dangan (left) Rachel Tablazon (right)
and Elizabeth Caporal (seated) in Puerto Princesa City.
Jerry P. Gabo
PAGLEKAS SA CUYO

TIGEM, TIGEM
Saka tigapon ang rorotosan, indi agarabotan.
Tiripokpok bolbolan, borikaten mapola.
Baliget sa kasobad, sa Manila noobad.
Pinggan-pinggan nga maite, akaarabot sa Espania.
Kong adlaw yo; kong gabi pagi. Kablit digi para sa sabat.
MAS MANANAM PA RA ANDAN
Mi manga sondalong agpakon sa talonan; agasagiap kono i' manga ribildi. Ang apon don,
agsangkel sanda sa kobo-kobo i' saka malam doto.. Ang agayapon sanda ren, makon ang malam:
"Pasinsia kamo lamang manga dodoy, ateng sera dadi langkang ginatan lamang."
Makon da ang manga sondalo:
"Oki lamang dia Manong. Ang ka sabor ngani; ang nanam ingan."
Makon da ang malam,
"dan mas mananam pa ra andan kong nadogangan ko ang gata;agsakit den moro akeng ipen."
KA MAITE AGPARABOTILAN
Naabotan i' Cuyonon ang saka bisaya nga agaparigos sa kilid i' ang basiaw.
Makon ang Cuyonon: "Hoy, alin dian! Dan ingsasageban amen i' inemen!"
Agsabat ang bisayang makon: "Di ko ka sabot." Maliag ikon indi tana kono kaintindi.
Makon doman ang Cuyonon: "Sibayang ara kaw i' sabot. Basta pagalin dian."
READ MORE PAKADLAW
Lucbuan dancers and musicians under the direction
of Joel Lagrosa preparing to perform for CLCP
OCTOBER 23, 2010 The ORLEANS 4500 W. Tropicana Avenue Las Vegas, NV 89103
|